10 Aralık 2018 Pazartesi

Polen allerjisi (saman nezlesi, allerjik rinit) nedir ?

Toplumun % 10 – 20'sinde polenler sezonluk olarak allerjik reaksiyonlar yaratabilmektedir. Buna ''saman nezlesi ya da allerjik rinit'' de denmektedir. Bu tip allerjik reaksiyonların sayısının toplumda son 10 yıl içinde 2 katına çıktığı saptanmıştır. Bu allerjik reaksiyonlar her yaş grubunu kapsamasına rağmen ergenlik çağındakiler ile genç erişkinlerde daha fazla görülmektedir.

 

Allerji yaratan başlıca polenler

Polenlerin hepsi allerjik reaksiyon yaratmaz. Allerjik reaksiyon yaratabilmeleri için polenlerin küçük boyutta ve büyük miktarlarda olmaları, ayrıca insan solunum sistemi mukozalarına ulaşmaları gerekmektedir.

 

Yüksek allerji potansiyeli olan polenler rüzgarla tozlaşan (anemofil) bitkilerin polenleridir. Bu tür polenler rüzgarla onlarca, hatta yüzlerce kilometre uzağa taşınabilmektedir. Arı ve böcekler yoluyla tozlaşan (entomofil) bitkiler ise polen allerjilerinde daha az rol oynamaktadır.

 

Polen allerjisi (allerjik rinit ya da saman nezlesi) belirtileri

Polen allerjisi olan kişilerde her yıl aynı sezonda burun içinde kaşıntı, arka arkaya ve tekrarlayan hapşırmalar, burun akıntısı, burun tıkanıklığı şikayetleri görülmektedir. Ayrıca göz yaşarması, gözlerin kızarıp kaşınması da allerjik rinit ile birlikte sık rastlanan belirtilerdir.

 

Polen allerjisi astım ile de kendini gösterebilir. Öksürük, nefes darlığı, hırıltılı soluma bu belirtiler arasında sayılabilir. Ayrıca günlük hayatı etkileyecek şekilde aşırı yorgunluk da polen allerjisi belirtilerinden biri olabilir.

 

Ağaçların polen sezonu, daha önce hiç allerjik reaksiyon göstermemiş kişilerde bile hapşırma ve öksürme gibi belirtilere sebep olacak kadar şiddetli geçebilir (özellikle Huş ağacı – Betula gibi)

Bazı Avrupa ülkelerinde, atmosferdeki polenleri izleyip allerjik kişiler için tehlikeli yoğunluk oluştuğunda ''polen alarmı'' veren resmi kuruluşlar bulunmaktadır.

 

Polen sezonu

Farklı tür polenler Ocak – Ekim ayları arasında atmosferde bulunmaktadır.

 

Ağaç polenleri sezonu

Bölgelere göre farklılık gösterebilmesine rağmen polen sezonu Ocak ayında Selvi (Cupressus), Ardıç (Juniperus), Mazı (Thuja) ile başlayıp Nisan ayında Meşe, Huş ağacı, Gürgen, Kayın, Kestane, Fındık, Kızılağaç (Alnus),Londra Çınarı (Platanus x acerifolia), Söğüt ve Kavak ile devam eder.

Selvi, Kül ağacı (Fraxinus), Londra Çınarı ve Huş ağacı en fazla allerjik reaksiyon yaratan ağaçlardır.

 

POLEN ALLERJİSİ YARATAN AĞAÇLARIN KARŞILAŞTIRMALI TABLOSU

0 : Allerji potansiyeli olmayan

5 : Çok yüksek allerji potansiyeli olan

Ağaç : Allerji potansiyeli :

Selvi.......................................................................... 5

Fındık …................................................................... 3

Kızılağaç................................................................... 4

Kavak........................................................................ 2

Karaağaç (Ulmus)..................................................... 1

Söğüt......................................................................... 3

Kül ağacı (Fraxinus).................................................. 4

Gürgen...................................................................... 3

Huş ağacı (Betula).................................................... 5

Çınar......................................................................... 3

Dut ağacı................................................................... 2

Kayın......................................................................... 2

Meşe......................................................................... 3

Çam........................................................................... 0

Zeytin ağacı............................................................... 3

Ihlamur ağacı............................................................. 2

Kestane ağacı............................................................ 1

 

Çim ve çayır otlarının da dahil olduğu ''Buğdaygiller'' (Gramineae ya da Poaceae) polenleri sezonu

Saman nezlesi (allerjik rinit ya da polen allerjisi)'nin en çok görüldüğü sezon olup ülkemizde Nisan ayından başlayıp Temmuz – Ağustos hatta Eylül aylarına kadar sürer.

 

ÜLKEMİZDE YAYILIŞ GÖSTEREN VE POLENLERİ ALLERJİYE SEBEP OLAN Graminae FAMİLYASINA AİT BİTKİLERDEN BAZILARI VE ÇİÇEKLENME DÖNEMLERİ

Bitki : Çiçeklenme dönemi :

Çim ayrığı ( Agrostis gigantea, Redtop grass ) Temmuz – Ağustos

Kokulu çayır otu ( Anthoxhantum odoratum, Sweet vernal grass ) Nisan – Ağustos

Ayrık otu, Köpekdişi otu ( Cynodon dactylon, Bermuda grass ) Nisan – Eylül

Domuz ayrığı ( Dactylis glomerata, Orchard grass ) Mayıs – Temmuz

Çimotu ( Festuca pratensis, Meadow fescue) Temmuz – Ağustos

İngiliz çimi ( Lolium perenne, Perennial ryegrass ) Nisan - Ağustos

Çayır tavşan bıyığı ( Poa pratensis, Kentucky bluegrass ) Mayıs – Ağustos

Çayır köpek kuyruğu ( Phleum pratense, Timothy grass ) Haziran – Ağustos

(Bu tablo Bıçakçı A, Çelenk S, Altunoğlu MK, Bilişik A, Canıtez Y, Malyer H, Sapan N, Asthma Allergy Immunol 2009 ; 7 : 90-99'dan alınmıştır).

Otsu bitkilerin ( Herbacea ) polen sezonu

Bu geç polen sezonu yaz sonu ile Ekim ayı arasındadır.

 

Atmosferdeki polen yoğunluğu yıllara ve bölgelere göre farklılıklar gösterebilir. Sıcak ve nemli hava polen konsantrasyonunu arttırır. Soğuk hava, kuraklık ya da şiddetli yağmur azaltır. Bir diğer önemli unsur da, şehirlerdeki hava kirliliğinin polenlerin toksisitesini arttırmasıdır. Örneğin dizel motorlardan atılan partiküller polenlerin üzerine yapışabilmekte ve polenleri daha agresif hale getiren yüksek allerji potansiyeline sahip proteinlerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

 

Polenler ile gıda maddeleri arasında çapraz allerji oluşabilir

Bazı durumlarda polen allerjisi olan kişiler belirli çiğ sebze ve meyveleri yerken damak ve boğazda kaşıntı hatta yüz ve boğazda ödem oluşumu ile karşılaşabilirler. Bu durum polenler ile gıda maddeleri arasındaki çapraz allerjinin belirtisidir. Örneğin Huş ağacı polenlerine allerjik olan bir kişi elma yediğinde, çapraz allerji nedeniyle damak ve boğazında çok şiddetli kaşıntı oluşabilir.

 

Bilinen bazı polen – gıda çapraz allerjileri

Buğdaygiller (Gramineae) polenleri ile domates, biber, patates, kavun, kivi, buğday unu çapraz allerjisi,

 

Ambrosia bitkisi (Ambrosia artemisiifolia) polenleri ile kavun, muz, karpuz çapraz allerjisi,

 

Pelin otu (Artemisia) polenleri ile dereotu, havuç, rezene, maydanoz, kereviz, kişniş çapraz allerjisi,

 

Fındık ağacı polenleri ile ceviz ve fındık çapraz allerjisi,

 

Kızılağaç (Alnus) polenleri ile şeftali, fındık, kiraz, badem, maydanoz, elma, armut çapraz allerjisi,

 

Huş ağacı (Betula) polenleri ile elma (en sık görülen), şeftali, armut, badem, kiraz, kayısı, ceviz, kivi ve kereviz çapraz allerjisi.

 

Polen allerjisi (allerjik rinit, saman nezlesi) olan kişilerin ciddi bir çapraz allerji riskine karşı bu gıda maddelerini yemeden önce bir allerji uzmanına danışmaları önerilmektedir.

Allerjik kişiler polenlere rağmen nasıl daha kaliteli yaşam sürebilirler ?

Bazı basit önlemler saman nezlesinden şikayetçi allerjik kişilerin yaşamlarını rahatlatabilir.

  • Gece yatmadan önce saçları yıkamak. Böylece gün boyu saçlara yapışan polenlerin yastıkta birikmesi ve her gece allerjik reaksiyonların tetiklenmesi azaltılabilir.

  • Polen mevsiminde güneş gözlüğü ve şapka kullanmak.

  • Gözlerinizi kaşımamak,

  • Çim biçilen yerlerden uzak durmak,

  • Yatak odanızı günün ilerleyen saatlerinde değil, sabah erken havalandırmak,

  • Sigara içmemek (sigara allerjik reaksiyonların şiddetini arttırabilir),

  • Havuza girmekten kaçınmak (havuz suyundaki klor burun mukozası ve gözleri irrite eder),

  • Çamaşırları dışarı asarak kurutmamak,

  • Araba yolculuklarında pencereleri kapalı tutmak,

  • Tatillerde deniz kenarlarını tercih etmek (deniz kenarlarında polen konsantrasyonu daha azdır).

 

Tedavi

Serum fizyolojik veya deniz suyu spreyleri ile burun içi temizliği : Günde birkaç kez yapılacak burun içi temizliği, burun içi mukozasına yapışmış polenleri temizleyerek allerjik reaksiyonları azaltır.

Antihistaminikler : Antihistaminik ilaçlar allerjik reaksiyonları başlatan ''histamin'' salınımını bloke ederek hapşırma, burun akıntısı, gözlerde ve boğazda yanma belirtilerini hafifletir.

Dekonjestan ilaçlar : Burun içindeki konjesyonu azaltırlar. Genellikle antihistaminik ilaçlarla birlikte kullanılırlar.

Nazal kortikosteroidler : Allerjik reaksiyonu bloke eden anti-inflamatuar ilaçlardır. Genellikle antihistaminik ilaçlar beklenen etkiyi sağlayamadıklarında verilirler. Sprey olarak burun içine uygulanırlar. Bazı durumlarda burun mukozasını irrite edebilirler.

Ağız yoluyla alınan kortizon tedavisi : Çok ileri derecedeki allerjik reaksiyonları tedavi etmek amacıyla zaman zaman kullanılabilirler. Ancak bu tedavi uzun süre kullanıldığında ciddi komplikasyonlara neden olabildiğinden ancak kısa süreli olarak verilebilir.

Desensibilizasyon (duyarsızlaştırma) tedavisi : Allerjen maddenin saptanmasına rağmen ilaç tedavisi beklenen sonucu veremiyor ise desensibilizasyon, yani duyarsızlaştırma tedavisi denenebilir. Duyarsızlaştırma, kişinin allerjik olduğu maddenin 3 – 5 yıl boyunca gittikçe artan çok küçük dozlarda hastaya enjekte edilmesidir. Polen allerjilerinde oldukça etkilidir. Yapılan bilimsel araştırmalara göre her 2 kişiden biri bu tedaviden olumlu sonuç alabilmektedir.

 

12/05/2015

 

Bu yazı KolayDoktor.com'un doktorlardan oluşan tıbbi yayın kurulu tarafından aşağıdaki bilimsel kaynaklar kullanılarak  özgün makale olarak yazılmıştır. Yazının ve görsellerinin tüm yayın hakları KolayDoktor.com'a aittir. Hiçbir şekilde kopyalanamaz. Başka yerde yayınlanamaz. Kopyalanması halinde yasal işlem uygulanacaktır.

 

 

Kaynaklar :

  • RNSA (Réseau National de Surveillance Aérobiologique) yayınları, Fransa, 2015

  • Comment mieux vivre avec les pollens ?, Dr Pierrick Hordé, Flammarion

  • National Institute of Allergy and Infectious Diseases yayınları (Mayıs 2015'de konsülte edildi).

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Pinterest Google+ Paylaş Twitter Facebook Yazdır


Reklamlar