15 Aralık 2018 Cumartesi
Anasayfa Diyet ve Beslenme D vitamini

D vitamini

D vitamini kemik ve diş sağlığı için kaçınılmazdır. Buna ek olarak yeni araştırmalar diyabetten korunmada ve bazı kanser türlerini engellemede de rolü olduğunu gösteriyor.
 

D vitamininin tanımı ve vücuttaki rolü

D vitamini 2 şekilde vücuda kazandırılabilir: Gıdalar yoluyla ve güneş - ultraviyole (UV) ışınları yardımıyla vücudun kendisinin bu vitamini üretmesi şeklinde.

Vücutta güneş ışınları sayesinde deri tarafından üretilen D vitamini, karaciğer, kas ve yağ dokusunda depolandıktan sonra organizma tarafından kullanılır. D vitamini yağda eriyen bir vitamindir.

D vitamininin D2 ve D3 olmak üzere 2 farklı şekli vardır. İnsan vücudunda bu 2 farklı vitamin formu aynı biyolojik etkiyi gösterir. Vücudumuz, hangi formda olursa olsun, yani D2 ya da D3 vitaminlerinin büyük bölümünü, ''calcitriol'''e çevirir. Calcitriol (Kalsitriol), D vitamininin, vücuttaki tüm yararlarını gösteren aktif halidir.

D vitamininin vücuttaki başlıca rolü barsaklardan kalsiyum ve fosfor emilimini arttırmaktır. Bu da kemik, diş ve kıkırdak dokularının kuvvetlenmesi ile sonuçlanmakta ve kandaki kalsiyum ve fosfor oranlarının olması gereken düzeylerde tutulmasını sağlamakta, ayrıca kalsiyumun idrarla atılmasını da en aza indirgemektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar, D vitamininin vücuttaki aktif formu olan ''calcitriol'''ün kemikler üzerine yararlı etkilerinin yanında hücre gelişmesi – farklılaşması ve insülin salgılanması ile ilgili genleri kontrol ettiği de saptanmıştır.

Bu araştırmalar, D vitamininin kolon ve rektum kanseri, meme kanseri ve prostat kanserine karşı koruyucu etki gösterdiği ve tümör hücrelerinin yayılmasını da geciktirdiğini göstermiştir. Kanserden korunmada en belirgin sonuçların kolon ve rektum kanserine karşı oluştuğu, kanında D vitamini düzeyi düşük olan kişilerin kolon ve rektum kanserine yakalanma olasılığının kanında yeterli D vitamini düzeyi olan kişilere göre daha fazla olduğu net olarak geniş çaplı araştırmalarla kanıtlanmıştır.

Ayrıca bu araştırmalarda D vitamininin bağışıklık sisteminin düzgün çalışmasına katkıda bulunduğu gibi, Hipoparatiroidizm, psoriasis (sedef hastalığı), raşitizm, diş çürükleri, kas ağrıları ve epilepsi 'ye karşı da etkili olduğunu ortaya koymuştur. D vitamini eksikliği olan yaşlı kişilerin daha sık düştüklerini de araştırmalar göstermektedir.

Ayrıca bilimsel araştırmalar, D vitamininin hamilelik sırasında alınması, ve doğumdan sonra çocuklara küçük yaşlarda da verilmesi durumunda, çocukların Tip 1 diyabete daha az yakalandıkları saptanmıştır. İnsülin salgılanması üzerine etkisi dolayısıyla Tip 2 diyabetten korunmada da etkili olduğu düşünülmektedir.
 

D vitamini hem vitamin hem hormon

Klasik tanım olarak vitaminler vücut tarafından üretilmezler ve gıdalar yoluyla dışarıdan alınırlar. Oysa insan vücudu güneş ışınları sayesinde deride D vitamini üretebilmektedir (D3 yani kolekalsiferol olarak). Diğer vitaminlerden bu farkı ve ayrıca bu vitaminin vücuttaki metabolizmasının diğer vitaminlerden farklı olması nedeniyle D vitamini hem vitamin hem de bir steroid hormon olarak kabul edilmektedir.
 

D vitamini eksikliğinde vücutta neler oluyor ?

Bir kişinin D vitamini eksikliği olup olmadığını anlamak için kandaki 25-(OH)-vitamin D ya da diğer yazılışı ile 25-(OH)-D düzeyine bakılmaktadır. Kanda hedeflenen düzey en az 30 ng/ml'dir. (Ortalama 30 – 70 ng/ml).

D vitamini eksikliği osteoporoz, (kemik erimesi), osteomalazi (kemiklerde zayıflama ve yumuşama), sarkopeni (kas erimesi) ve kaslarda performans düşüklüğü, yaşlılarda algı fonksiyonlarının azalması, düşmelerin daha sık kemik kırıklarıyla sonuçlanması, hipertansiyon ya da diğer kalp – damar hastalıklarından ölüm oranının artması, enfeksiyonlara yakalanma oranının artması ve özellikle kolon-rektum ve meme kanserlerinin daha sık görülmesi şeklinde kendini göstermektedir. Bazı immün sistem (bağışıklık sistemi) hastalıkları da daha sık kendini göstermektedir. (Romatoid artrit, Mültipl skleroz gibi).

57000 kişi üzerinde yapılan bilimsel bir araştırma, kişilere 300 ünite/ gün (300 IU) ile 2000 ünite /gün (2000 IU) arasında D vitamini takviyesinin toplumlarda ölüm oranını % 7 düşürebileceğini ortaya koymuştur.
 

D vitamini eksikliği kimlerde olabilir ?

Vitamin D eksikliğine dünyanın tüm ülkelerinde her yaş grubunda sıklıkla rastlanmaktadır. Uzun süre bu vitaminin eksikliğinin yalnızca az güneş gören, genellikle Kuzey Avrupa ülkelerinde yaşayanlarda görüldüğü sanılmaktaydı. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar sonucunda Tropikal ve Subtropikal ülkeler, Orta Amerika, Ortadoğu ve Asya ülkeleri de dahil olmak üzere dünyada yaklaşık 1 milyar kişide D vitamini eksikliği olduğu tahmin ediliyor. Çok güneş gören ülkelerde D vitamini eksikliğinin toplumun çoğunluğunda var olması, bu ülkelerde kapalı kıyafetler giyilmesi ve koyu deri rengi ile açıklanmaktadır.

Yapılan bir diğer araştırmada da orta yaştaki kadınların üçte ikisinin 30 ng/ml'nin altında D vitamini seviyesine sahip olduğunu, ayrıca kadın ya da erkek 65 yaşın üzerindeki herkeste D vitamini eksikliği olduğunu ortaya konmuştur.
 

D vitamini eksikliğinin nedenleri şöyle sıralanabilir:

Yeterli güneş ışığına maruz kalmamak,

Koyu deri rengi (koyu renkli deri daha az D vitamini sentezlemektedir).

Vücudun her tarafını kapatan kapalı kıyafetler giymek,

Her güneşe çıkışta vücudun her tarafına yüksek koruma faktörlü güneş koruma kremi sürmek,

Yaşlı kişiler ( İleri yaşlarda vücutta D vitamini sentezinin yavaşlaması nedeniyle).

Karaciğer yetmezliği,

Böbrek yetmezliği,

Alınan bazı ilaçların D vitaminini vücutta hızlı metabolize etmesi (epilepsi ilaçları, rifampisin, ''Binbir delikotu'' (Hypericum perforatum) ile fitoterapi gibi.

Hipertiroidi, sarkoidoz, tüberküloz, lenfoma gibi hastalıklar.
 

Günde ne kadar D vitamini alınmalı ?

Herhangi bir hastalık haricinde, dünya literatürüne göre önerilen D vitamini dozu günde 800 – 1000 ünitedir. (IU/gün)

1mg D vitamini = 40000 ünitedir.

D vitamini takviyesi, kullanılan ürüne bağlı olarak günlük ya da aralıklı dozlarla (örneğin ayda 1 kez) alınabilir.

Özellikle osteoporoz tedavisi yapılırken ya da osteoporozdan korunmak amacıyla D vitamini takviyesi yapılırken beraberinde kalsiyum da alınması önerilmektedir. Bu durumda tavsiye edilen kalsiyum miktarı günde 1200 mg'dır. Bu miktar, kalsiyum tabletleri olarak alınabileceği gibi, 1 büyük su bardağı süt, bir porsiyon yoğurt ve bir porsiyon peynir'in toplamına yaklaşık olarak denk geldiği de söylenebilir.

Ayrıca D vitamininin damla olarak ya da ampul içinde bulunan sıvı formlarının, kapsül içinde yutulan D vitaminine göre vücutta daha kolay emilip kullanılabildiği de belirtilmektedir.
 

D vitamini hangi gıdalarda var ? Sadece gıdalarla D vitamini almak yeterli mi ?

Günlük D vitamini ihtiyacının sadece gıdalarla karşılanması genellikle yeterli değildir. Ancak aşağıdaki tablo, bazı besin maddelerinin içerdiği D vitamini miktarını belirtmektedir.

 

Gıda

Porsiyon miktarı

D vitamini miktarı

Morina balığı karaciğeri yağı

15 ml (1 çorba kaşığı)

1400 ünite

Kılıç balığı

100 gram

1000 ünite

Taze somon balığı (çiftlik değil)

100 gram

600 – 1000 ünite

Konserve somon balığı

100 gram

300 -600 ünite

Yılanbalığı

100 gram

800 ünite

Ton balığı

100 gram

280 ünite

Alabalık

100 gram

200 – 280 ünite

İnek sütü

1 büyük su bardağı

120 ünite

Sardunya balığı (konserve)

100 gram

80 ünite

Margarin

15 ml (1 çorba kaşığı)

65 – 110 ünite

Tereyağı

100 gram

50 ünite

Yumurta sarısı

1

40 ünite



Ne kadar güneş ışığı almalı ?

D vitamini ''Güneş vitamini'' olarak bilinmektedir. Yani güneş ışınları vücutta vitamini sentezini sağlamaktadır. Genellikle Nisan – Ekim ayları arasında saat 10 – 15 aralığında haftada 2 kez 10 – 15 dakika süresince herhangi bir güneş koruyucu krem kullanmadan yüz, kollar ve ellerin güneş görmesinin vücudun vücudun D vitamini ihtiyacının % 80 – 90'ını karşıladığı düşünülmektedir. Ancak bu bir ortalamadır. Derinin açık ya da koyu renkli olmasına, güneş ışınlarının yoğunluğuna ve gücüne, kandaki bazal D vitamini düzeyine göre farklılıklar gösterebilir. Deri rengi koyu olan kişilerin diğer kişilere görei aynı miktarda D vitamini sentezleyebilmeleri için 3 – 5 kat daha fazla güneş ışığı görmeleri gerekmektedir. Yapılan araştırmalar, 33. paralelin kuzeyinde yani Fas ve Cezayir'in kuzey kısımları, İran, Irak, Japonya ve Los Angeles'tan geçen bir çizginin kuzeyinde kalan bölgelerde yaşayan kişilerin kış ayları boyunca sadece güneş ışınlarıyla vücutlarına gerekli D vitamini sentezini sağlamalarının mümkün olmadığını göstermektedir.

Güneş ışınları sayesinde vücutta sentezlenmiş D vitamininin dışarıdan takviye olarak alınan D vitaminine göre vücuttaki yarı ömrünün 2 kat daha fazla olduğu belirlenmiştir.

Koruma faktörü 30 olan bir güneş kremi, sürüldüğünde kremin etki süresi olan birkaç saat boyunca vücuttaki D vitamini sentezini % 95 oranında azaltmaktadır. Ancak güneş ışınlarının deri kanserlerine neden olduğu da unutulmayıp, 15 dakikadan daha fazla güneş ışığına maruz kalındığında koruma faktörü en az 15 olan bir güneş kreminin sürülmesi gerektiği de unutulmamalıdır.

 

18/09/2016

 

Bu yazının ve görsellerinin tüm yayın hakları KolayDoktor.com'a aittir. Hiçbir şekilde kopyalanamaz. İzinsiz başka yerde yayınlanamaz. Kopyalanması halinde yasal işlem uygulanacaktır.


 

Kaynaklar:

Vitamine D : actualité et recommandations

Vincent Amstulz, Bernard Favrat, Jacques Cornuz, Marc-Antoine Krieg

Revue Médicale Suisse ; 2011 ; 2332-2338


 


 

La vitamine D chez l'adulte : recommandations du GRIO

Claude-Laurent Benhamou, Jean-Claude Souberbielle, Bernard Cortet, Patrice Fardellone, Jean-Bernard Gauvin, Thierry Thomas, pour le Groupe de recherche et d'information sur les ostéoporoses (GRIO)

Presse Med. 2011 ; 40 : 673 – 682


 


 

Vitamine D

Présentation, sources alimentaires et besoins nutritionnels

ANSES- Agence nationale de de sécurité sanitaire de l'alimentation, de l'environnement et du travail

(Eylül 2016'da konsülte edildi)


 


 

The role of vitamin D in cancer prevention : does UV protection conflict with the need to raise low levels of vitamin D ?

Zeeb H, Greinert R.

www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20959891

(Eylül 2016'da konsülte edildi)


 


 

La vitamine D : nouvelles données

Laure Esterle

Centre de Reférence des mamaldies rares du métabolisma du calcium et du phosphore, Service d'endocrinologie Pédiatrique – Inserm U986, Hôpital Saint Vincent de Paul, PARIS

Cholé-Doc, numéro 117, Janvier-Février 2010


 


 

Vitamine D

Saciété Canadienne de Cancer – Canadian Cancer Society

www.cancer.ca

(Eylül 2016'da konsülte edildi).

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Pinterest Google+ Paylaş Twitter Facebook Yazdır


>>
1
<<




Reklamlar