21 Ekim 2018 Pazar
Anasayfa Ekzema

Ekzema

Ekzema Yunanca'da kaynama,köpürme anlamında kullanılan 'ekzein 'sözcüğünden geliştirilmiştir. Derinin mikrobik olmayan nedenlerle inflamasyonu anlamına gelen 'dermatit 'aynı anlamda olmasa da ekzema grubu hastalıklar için kullanılmaktadır.

 

Ekzematoz inflamasyonun karekteristik özelliğini eritem (kızarıklık), skuam (pullanma, soyulma), vezikül, bül (su dolu kabarıklıklar) oluşturur. Bu temel görünüm üzerine ikincil olarak irritasyon, sırılmalar, enfeksiyonlar eklenebilir.

 

Belirtileri nedir, tedavi için ne önerilir ?

Üç aşaması bulunur: Akut (erken dönem), subakut (ara dönem), kronik (süregen dönem). Hastalık bu aşamalardan herhangi biri ile karşımıza çıkabilir. Görünüm olarak benzeyen deri hastalığından ayırt edilmelidir.

 

Akut dönem: Deride kızarıklık, vezikül, sulantı, akıntı gözlenir; bununla birlikte yoğun kaşıntı eşlik eder. Islak pansuman, topikal kortizon içeren krem, solusyon , kaşıntı için antihistamınik, sekonder enfeksiyon varsa antibiyotik önerilir.

 

Subakut dönem: Kızarıklık, pullanma, deride çatlamalar, hafif orta derecede kaşıntı hassasiyet ,batma, yanma hissi olabilir. Topikal kortikosteroid krem, nemlendirici, antihistaminik, antibiyotik, katran içeren ilaçlar kullanılablir.

 

Kronik dönem: Kaşıntı devam ederse, dış etkenden uzak kalınamazsa inflamatuar süreç devam eder; deri kalınlaşır deri çizgileri belirginleşir (likenifikasyon). Kaşıntıya bağlı olarak sıyrıklar, çatlamalar oluşur. Topikal kortizonlu krem, yoğun nemlendirme önerilir. Yaygın olduğunda banyoda küvette veya duş sırasında banyo yağı kullanımı oldukça faydalıdır.Yıkama sırasında deriyi kurutmayan temizleyiciler önerilir.

 

Kaç türü vardır ?

 

Ekzema bir veya birkaç değişik uyaranlarla oluşabilen inflamasyon görülen genel hastalık tablosudur. Eksojen (dış etkenlerle) endojen (yapısal, iç ) nedenlerle gelişebilir.

Eksojen : Kontakt dermatitler (allerjik kontakt dermatit, irritan kontakt dermatit)

Fotodermatit

 

Endojen: Atopik dermatit

Seboreik dermatit

Numuler ekzema

Dizhidrotik ekzema

Asetotik ekzema

Liken simpleks kronikus

Staz dermatiti

 

Nedenlerine göre bu şekilde ayırsak bile bazen iki ayrı ekzema örtüşebilir. Bünyesel atopik ekzeması olan bir bireyde bir dış neden yakınmayı alevlendirebilir, irritan kontakt dermatit kolay gelişebilir. Bu nedenle hasta bir bütün olarak değerlendirilir. Ayrıca ekzemaya benzeyen deri hastalıklarından ayırt edilmesi özellikle önemlidir. Klinik muayene genellikle yeterli olurken bazı kan tetkikleri, mantar aranması, mantar kültürü, hatta deri biyopsisi gerekebilir. Muayene sırasında yakınmanın bölgesel mi yaygın mı olduğu, hangi bölgede yer aldığı, alevlenme yatışma dönemleri, tekrarlayıcı seyir, özel konfigurasyon , şekil oluşturup oluşturmadığına dikkat edilir.

 

Eksojen Ekzema: Deriye dışardan temas eden maddeler ile oluşur. Bu reaksiyon allerjik mekanizma veya tahriş (irritasyon) yoluyla oluşabilir. Allerjik kontak dermatite neden olan maddelere allerjen denir. Asit, alkali, çözücü, güçlü sabun ve deterjanlar gibi kimyasal maddeler irritan olarak nitelendirilir irritan kontak dermatite neden olur. Bazı kimyasallar hem irritan hem allerjik olabilir.

 

Allerjik Kontakt Dermatit (Allerjik Temas Ekzeması):

Allerjen maddenin ilk temasında reaksiyon oluşmaz; derinin duyarlanmasından sonra yineleyen temas sırasında gözlenir, bir veya birkaç allerjene spesifik olarak gelişir. Allerjik yatkınlık geliştikten sonra allerjenin temas etiği herhangi bir deri alanında reaksiyon oluşur. Genetik yatkınlık, göz kapağı, kıvrım yerleri gibi hasas bölgeler, yüksek ısı, nem, allerjenin niteliği, konsantrasyonu, temas sıklığı, süresi reaksiyonun oluşumunu etkiler. Temas alanında deri kızarık, ödemli, kaşıntılı bazen küçük sulu kabarcıklar oluşur. Sulu kabarcıklar açıldıktan sonra sulantı daha sonra kabuklanma, pullanma gelişir reaksiyon devam ettiğinde deri rengi koyulaşır, kalınlaşır. Öncelikle allerjik kontak dermatitin olduğu bölgede görünüm olarak karışabilecek diğer deri hastalıklarından ayırt edilmelidir.

 

Allerjik kontak dermatit tanısı kesinleştikten sonra en doğru yaklaşım allerjen maddenin saptanması ve allerjen ile temasını kesilmesi ve tedavinin planlanmasıdır. Hasta için olası olabilecek deriye temas eden maddeler ayrıntılı araştırılır, allerjen bulunmaya çalışılır. Döküntü lokalizasyonu, hastanın uğraşıları, alışkanlıkları, mesleği (kuaför, çiçekçi, inşaat vb), sıradışı temas edebilecek allerjenler sorulur. Neden olan madde muayene ve sorgulama ile anlaşılmazsa dermatoloji uzmanı tarafından allerjik yama testi (patch test) yapılması gerekir. Yama testi kontakt allerjeni saptamak için güvenli kolay bir yöntemdir. Olası allerjenlerin emdirildiği özel bantlar tercihen sırt bölgesi derisine yapıştırılarak uygulanır, 48 saat sonra çıkarılır. Eğer kişinin uygulanan maddelerden herhangi birine allerjisi varsa deriye temas eden alana uyar şekilde kızarıklık kabarıklık bazen sulu kabarıklıklar gelişir. Çok sayıda allerjen mevcut olduğu için başlanğıçda yama testi yapılırken en sık rastlanan allerjenler test edilir. Allerjen saptanamassa hasta için olası olabilecek mesleki, kozmetik ek seriler ile test ayrıntılı yapılabilir. Kişisel kulanım ürünlerinin kendisi doğrudan veya sulandırılarak kapalı veya açık yama testi yöntemi ile araştırılabilir. Deriye doğrudan temas yapmadan hava yoluyla taşınan allerjen maddeler (airborne dermatosis) ayrıca dikkate alınmalıdır. Sayısız kimyasal inorganik ve bitkisel madde havaya gaz, buhar, damlacık, toz, katı partikül olarak karışıp dermatit yapabilir. Kişin devamlı veya geçici olarak bulunduğu ortam dikkate alınarak bu maddeler de araştırılmalıdır.

 

En sık görülen allerjenler nikel sülfat, kauçuk, boyalar, koruyucular, parfüm, bazı bitkilerdir.

 

Nikel dermatiti: Nikel çoğu metal üründe bulunur krom ile kaplanmış durumda olabilir. Paslanmaz çelikte nikel bulunur sıkı bağlandığı için çoğu zaman allerjiye yol açmaz. Nikel içeren aksesuar allerjisi sık rastlanır. Kulak delinmesi için kullanılan iğneler ile başladığından piersing için paslanmaz çelik steril iğneler kullanılmalı sonrasında 3 hafta nikel içermeyen küpe takılmalı. Nikel ayrıca fermuar, düğme, kopça gibi maddelerde de bulunur. Terleme sırasında dermatit artabilir. Aksesurarı bir kaç saat reaksiyon olmadan kullanırken terleme varsa 15-20 dakika temas ile 1-2 günde dermatit gözlenir. Şiddetli nikel dermatit olan kişilerde yaygın reaksiyonlar gelişebilir. Nikel içeren gıdalar, konserve gıdalar ekzemayı arttırabilir.

 

Kauçuk (lastik): Kauçuk kendisi daha az reaksiyon yapar. Katkılı kimyasallar (merkapto, karba, thiuram, siyah kauçuk karışımı) sıklıkla reaksiyon yapabilen allerjendir. Kontakt dermatit dışında kaşıntı yanma kurdeşen benzeri reaksiyon, bazı kişilerde göz yaşarması nefes almada güçlük, gelişebilir. Bu tablo sıkı eldiven kullanan kişilerde, örneğin sağlık çalışanlarında görülebilir, el üzerinde dermatit olarak karşımıza çıkar. Pudrasız kauçuk eldivenler daha az allerjik olabilir. Allerjisi olan kişiler vinil veya diğer sentetik eldivenler kullanmalıdır. Kauçuk allerjisi olan kadınlar bazı iç çamaşırlarını kullanamaz ; spandex denilen elastik malzeme ile yapılmış olanları kullanabilir.

Ayakkabı yapımında kullanılan kauçuk ile ayakkabı temas alanında dermatit gözlenebilir.

 

Kromatlar: Krom içeren kromatlar çimento, deri, boyalar, anti-küf ürünlerde bulunur. Kromium otomobil, çimento, demiryolu, inşaat, onarım iş kolunda , kaynak işlerinde dökümhanelerde mesleki ekzema nedeni olarak karşımıza çıkar. Kromatlar deri tabaklamasında kullanılır. Kişide krom allerjisi varsa bitkisel tabaklanmış ayakkabılar kullanılmalıdır. Kibrit yapımında kullanıldığında yanmamış kibrit uçlarında, hatta yanmış karbonlaşmış halde bulunur dermatit yapabilir.

 

Kozmetik ürünler

Parfüm, losyon, nemlendiriciler sıklıkla allerjik reaksiyon yapabilir. Parfüm içeriği kozmetik ürünlerde sık olarak duyarlılık nedenidir. Ayrıca ürünün bozulmasını önlemek için eklenen koruyucular (formaldehid, paraben, kathon, quaternıum 15, imidazinidil üre vb) allerjik reaksiyona yol açar. Parfüm allerjisi olan kişiler parfümsüz ürün kullanmalıdır. Parfümsüz olsa bile bir çok üründe kimyasalların kokusunu baskılamak için parfüm eklenmektedir. Prezervatif (korucu madde) içermeyen kozmetik ürün çok az bulunur. Kişiler bir koruyucuya hassas olup diğerine olmayabilir. Ürünün kendisi ile yama testi yapılabilir.

Nadiren kalıcı saç boyalarında bulunan parafenilen diamin (PPD) maddesine karşı duyarlıklık olabilir. Uygulama öncesi yama testi önerilir. Allerji varsa kalıcı olmayan saç boyaları kullanılmalıdır. PPD hint kınası denen geçici dövmelerde kullanılmakta uygulama alanında likenifiye dermatit gözlenmektedir. PPD giysi boyalarında da kullanılır. Allerjisi olan kişiler koyu renk giysi giyemez.

 

Bazı hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların aktif maddesi (benzokain, kinolon, neomisin) topikal kortikoteroidlerin bazları veya krem yapısını oluşturan taşıyıcılar, koruyular, antioksidanlar, antiseptikler allerjik reaksiyon geliştirebilir. Bu maddeler kişisel ürün kullanımı dışında hazır besinlerde, bitki ve mevye üretiminde kullanılmaktadır, çalışanlarda kontak dermatit gözlenmektedir.

 

Çiçekler salon ve süs bitkileri, ağaçlar yabani otlar doğrudan temas ile veya kesme budama sırasında havaya karışan allerjenler yoluyla dermatit yapabilir. Compositae ailesi pekçok çiçek (papatya, krizantem, difenbahya vb), bazı sebzeler (enginar, marul vb), yabani otlar yüz boyun eller, kollarda dermatit yapabilir. Bazı hastalar dermatit yanısıra allerjik nezle yakınması hapşırma, aksırma belirtileri gösterebilir. Bu bitkilerin eklendiği kozmetiklerde, bitkisel tedavi ilaçlarında benzer ortak allerjen maddelerin bulunabileceği unutulmamalı. Zambak gurubu çeşitli allerjenler içerebilir, kesilmesi sırasında dermatit oluşabilir. Örneğin Amerika'da zehirli sarmaşığa bağlı kırmızı sulu kabarcıklı reaksiyon gözlenmektedir. Avrupa'da primula (çuha çiçeği) temas eden alanlarda kırmızı döküntü yapabilmektedir. Ağaç kesimi sırasında, mobilyacılıkta sızan reçinelerin dematit yapabilme olasığı mevcuttur. Dış ortamda park orman gibi bölgelerde temas sonrası güneş ışığı ile karşılaşıldığında fotokontakt/fotoallerjik reaksiyonlar görülebilmektedir.

 

Bitkiler dışında bir çok kozmetikte bulunan koku veren maddeler, antiseptikler güneş korurucuların içerisindeki bazı kimyasallar , ilaçlar güneş ışığı ile ters etkileşerek foto allerjik reksiyona neden olabilir.

 

Yapıştıcılar (epoksi, formaldehid reçinesi, kolofonı) evde, endüstride karşılaşılır. Flasterler, bantlar, cilalar, kağıt endüstrisinde, elektrik ve plastik yapımında kullanılır. Alerjik kontakt dermatit yapabilir.

 

Test ile saptanan allerjen hemen daima var olan hastalık tablosu ile ilgili olmayabilir. Saptanması uzun uğraşılar gerektirebilir. Uzman dermatologun muayene bulguları eşliğinde test sonucunun yorumlaması ve değerlendirilmesi ile nedensel ilişki kurulabilir.

 

Genel tedavi

Sulantı varsa ıslak pansuman, topikal kortikoteroid içeren kremler, losyon, pomad hızla gerileme sağlar. Ancak şüpheli allerjenden uzak durulmalıdır. İş nedeniyle oluşan ekzemalarda korunma koruyucu eldiven ve korucu bariyer krem kullanımı, gerekirse iş ortamı değişikliği gerekebilir. Nikel allerjisinde nikelsiz diyeti bazen yararlı olabilir.

 

İrritan Kontakt Dermatit

Bazı kimyasal maddeler deterjanlar, alkalıler, çözücüler soyucu etkisi olan tozlar ile gelişebilir. Güçlü irritanlar kısa süre değinme sonrası akut reaksiyon yapabilir. Zayıf irritan maddeler ise uzun süreli temas sonrası genellikle el, ön kol gibi bölgelerde reaksiyona neden olur. Deri çok kuru ve açık renkli atopik yapılı ise özellikle yatkınlık vardır. Ayrıca dudak ıslatma, ovalama, sürtünme gibi tekrarlı tahriş alanlarında irritan kontakt dermatit gelişir. Allerjik kontakt dermatitden her zaman ayırt etmek olası olmayabilir. İrritan etkenler söz konusu olduğunda yama testi gerekli değildir. Ayrıca eklenmiş alerjik etkenler düşünülürse ancak yapılması anlamlıdır.

Tedavide öncelikle irritan ajanlardan uzak durulması çok önemlidir. Eğer tam olarak yapılamazsa, iş nedeniyle temas sözkonusu ise koruyucu eldivenler, giysiler, bariyer kremler kullanılabilir. İrritan kontakt dermatit uzun süreli olduğu için etkenden uzaklaşılsa bile hemen düzelmeyebilir. Yoğun nemlendirme, topikal kortikosteroid krem kullanımı tedaviye eklenir.

 

Mesleki Ekzemalar

Meslek hastalıkları arasında dermatitler önemli yer almaktadır. Tüm meslek hastalıklarının %90'ı kontakt dermatitlerdir ve bunların da çoğu allerjik kontakt dermatittir.

 

Su ile çalışılan ortamlar, yiyecek sektörü, inşaat işçileri, kuaförler, çiçekçiler, orman işçileri, sağlık çalışanları, makinistler, torna matkap atölyeleri, basımevi çalışanları, ağaç endüstrisi, mobilyacılar, metal iş kolunda çalışanlar, tekstil çalışanlarında iritan, allerjik ekzemalar sıklıkla ellerde gelişir.

 

Bazi iş kollarında hava yoluyla taşınan maddelere özellikle dikkat edilmeli. Bu durumda allerjen ve irritan maddenin yoğun olarak tutulduğu deri kıvrımlarında, boyun, göz kapağı, yaka, kemer altı gibi bölgelerde terleme ve nem artışı ile birlikte reaksiyon gözlenir. Neden saptandıktan sonra uzak durulması temel tedavi yöntemidir. İş değişikliği her zaman mümkün olmayabilir. Koruyucu eldiven, giysi, maske, gözlük, bariyer krem kullanımı, iş giysilerinin sık değiştirilmesi önerilir. Şiddetli ekzemalarda kronik temas söz konusu olduğundan iş değiştirildiğinde iyileşme oldukça yavaştır. Uzun süreli takip gerektirir.

 

El Ekzeması

Oldukça sık görülür. Sık su teması, çok kuru hava, sabun, deterjan, çözücüler diğer temizleyici maddeler, kimyasallar, lastik eldiven, kişisel bakım ürünleri, mesleki veya özel uğraşılar sırasında deriye temas eden maddeler el ekzeması yapabilir. Başlangıçta kuru ve gergin deri halindedir, sonrasına zararsız gibi görünen pek çok neden sadece su, bebek ürünleri bile yakınmayı arttırır. El ekzemasını oluşturan arttıran nedenleri iyi araştırılıp, saptanır ve uzak kalınabilirse yakınma düzelir.

Yatkınlık yaratan atopik bünye varsa deri kurumaya, kaşınmaya yatkındır gıda allerjileri eşlik edebilir araştırılması uygundur. İritan veya allerjik mekanizmayla oluşabilir. Tüm gün boyunca deriye temas eden maddeler tek tek sorgulanır. Öncelikle ekzemaya benzeyen diğer deri hastalıkları açısından değerlendirilir tüm vucut muayene edilir, sistemik hastalıklara eşlik eden deri bulguları var mı bakılır, mantar enfeksiyonu şüphesi varsa mantar tetkiki yapılır. Allerjik nedenler düşünülürse yama testi planlanır.

 

Tedavi: Eklenmiş bakteriyel tedavi enfeksiyonu giderecek şekilde düzenlenir. El koruması tedavide temeldir, nedenden uzaklaşılmadıkça düzelmez. Normale dönüş uzun sürebilir. Islak ortamlarda su geçirmeyen içi pamuk yüzeyli vinil eldivenler ile korunma; kuru madde temasında farklı eldiven ile korunma gerekebilir. Kauçuk (lastik) eldivenin doğrudan deriye temasından kaçınılmalı. Koruyucu eldivenler hasarlı ise mutlaka değiştirilmeli, içi nemli ise kurutulmalı, sebze ayıklarken özellikle domates ve limon kullanırken mutlaka eldiven giyilmeli. El yıkanırken tahriş etmeyen sabun , ılık su kullanılmalı, yüzük gibi aksesuarlar çıkarılmalı. Yüzük altında sabun artığı kalması nemlilik ekzemayı başlatabilir. Soğuk havada dışarı çıkarken kuruma ve çatlamayı önlemek için içi pamuklu deri veya polar eldiven kullanılmalı. Ayrıca gün içerisinde gereksinim duyuldukça sık nemlendirme koruyucu bariyer tabakayı onarır. Mesleki ekzemalarda olası ise iş ortamında değişiklik yapılması, yapılamassa uygun korunma temeldir. İnatçı uzun seyir gösterebilir ani alevlenmeler oluşabilir dermatolog ile sıkı takip gerebilir.

 

Endojen Ekzemalar

 

Atopik Dermatit

Atopi kelime olarak bir grup allerjik hastalığı tanımlar. Genetik yatkınlık sonucunda genellikle ailede bir veya bir kaç bireyde allerjik astım, allerjik burun veya göz nezlesi gibi hastalıkların yanısıra atopik ekzema gözlenir. Ailede yanlızca bir kişide olma olasığı %20dir, hem annede hem babada atopik yapı varsa çocukta ortaya çıkma olasığı fazladır. Tüm dünyada özellikle gelişmiş ülkelerde daha sık görülür. Genetik yatkınlık temel olsa da çevresel faktörler ortaya çıkışını etkiler. Hijyen hipotezinde çocukluk çağında geçirilen bazı enfeksiyonların bağışıklık sisteminin gelişimini sağladığı, hijyen arttıkça atopik hastalıkların görülme oranının arttığı ileri sürülmekte. Atopik dermatit herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir fakat bebeklik ve erken çocukluk döneminde sık görülür. Olguların büyük çoğunluğu, 6 aydan önce veya 5 yaşından önce (%80-90) başlar. Genellikle ergenlik çağına doğru yatışır bazen tüm yaşam boyu farklı yoğunlukta zaman zaman tekrarlayıcı seyir gösterebilir, deri kuruluğu genellikle devamlı olarak bulunur.

 

Bebeklik döneminde başladığında yüzde saçlı deride kaşıntılı sulantılı, bazen kuru ekzema plakları görülür. Benzer lezyonlar herhangi bir vucut alanında veya bez bölgesinde ortaya çıkabilir. Bebek kaşıntı hissini giderek için başını yanaklarını ulaşabilği şeye sürterek rahatlamaya çalışır. Bebeklerde emekleme döneminde dirsek ve dizlerde kuru, pullanan kalınlaşmış deri görünümü veren ekzema plakları ortaya çıkabilir. Hastalık devam eder veya çocukluk çağında olursa diz dirsek kıvrımlarında el ayak bileği çevresinde, boyunda, göğüste kuru kırmızı-kahverengi likenifiye kalınlaşmış deri görünümünde oldukça kaşıntılı ekzema tablosu ön plandadır. Şiddetli kaşıntı sonrası ikincil bakteriyel enfeksiyonlar sıklıkla gelişir. Yetişkinlerde çocukluk çağındakine benzer görünümde karşımıza çıkabilir.

 

Atopik dermatit tanısı muayene bulguları ve tetkikler ile konur. Kaşıntı temel bulgudur, bebeklerde ve çocuklarda huzursuzluk, hiperaktivite, gece uykusunda düzensizlik yapabilecek kadar yoğun olabilir. Dermatolojik muayene sırasında tipik ekzema bulgusu saptanması, bireysel veya ailesel diğer allerjik hastalıklardan biri veya bir kaçının bulunması 2 yaşında önce başlaması, kuru deri yapısı tanı kriterleridir. Hastanın yakınmasına göre allerji testleri yapılabilir. Solunum yolu allerjisi, gıda allerjileri şüphesi varsa kan tahlili (RAST testi) yapılabilir. Deri prick testi astım veya allerjik nezle varsa anlamlıdır. Sadece atopik ekzemalı çocuklarda tartışmalı. Multipl allerjenler, IgE düzeyinde yükselme saptanabilir. Hastanın klinik tanısını destekler ancak atopik ekzema tedavisini yönlendirmesi açısından herzaman faydalı olmayabilir. Solunum yolu allerjisi yanısıra yüz ve açık bölgelerde dermatit bulunan kişilerde atopi yama testi yapılabilir.

 

Atopik ekzema tedavisi

Uygun deri bakımı, atopik deri için uygun temizleyici ve nemlendirici kullanımı, alevlendiren nedenlerden uzak durmak, tahrişten kaçınmak tedavide oldukça önemlidir. Deriyi kurutmayan temizleyci, banyo sırasında banyo yağı, hemen sonrasında nemlendirici kullanımı temeldir. Banyo sırasında ovma, keseleme kaşıntıyı uyarır yakınmayı arttırır.Yün giysi, kaba dokusu olan kumaşlar, sentetik giysiler kaşıntıyı arttırdığından direk tene temas ettirilmez.

 

Allerjenlerden kaçınılması: Uygun önlemler gerekli ilaç kullanımını azaltır ve hastayı oldukça rahatlatır. Bebek ve çocuklarda bazı allerjenlerin eliminasyonu her zaman olmasa da uzun süre iyileşme sağlayabilir. Deri prick test ile saptan allerjenlerle (toz, akarlar) temas yakınmayı alevlendirebilir. Toz ve toz barındıran objeler, yastık, yorgan, yer halısı, oyuncaklar sık aralıklarla yıkama, özel filtrasyonlu elektrik süpürgeleri kullanmak gerekir. Kalın perde, halı kullanmamalı, ev hayvanı allerji varsa aynı ortamda bulunmamalı, ayrıca koruyucu yastık kılıfları, sprey kullanılabilir.

Atopik ekzemada diyetin rolü tartışmalıdır. Diyet değişikliğine dayalı tedaviler sonuç vermeyebilir. Hamile veya emziren kadınlarda diyet verilmesinin de ekzemayı önleyeceği tartışmalıdır. Uzun süreli anne sütü ile beslenme mantıklı görülmektedir. Çocuklarda en sık inek sütü, soya, yumurta, kakao, balık, buğday, fıstık suçlanan gıdalardır. Ancak atopik ekzeması olan her çocuğun bu maddelere allerjik olduğu anlamına gelmez. Uygun testler yapılıp pozitiflik saptandıktan sonra 2 hafta beslenme grubundan çıkarılır. Hastalık seyrine uygun iyleşme görülürse anlamlı olabilir. Sıkı diyet bazen çocuklarda stresi arttırarak kaşıntıyı yoğunlaştırabilir.

 

Kaşıntıyı azaltmak için antihistaminikler özellikle uykusuzluk varsa gece kullanımı için özel ilaçlar önerilir. Topikal kortizon içeren kremler ekzema tedavisinde temel ilaçlardır ancak uzun süreli güçlü formları kullanılmaz. Enfeksiyon riskini arttırması, deride incelme yapabilmesi nedeniyle alevlenme dönemlerinde kısa süreli kullanım faydalıdır. Sık atak geçiren kişilerde alternatif olarak makrolid gurubu (pimekrolimus, takrolimus) kullanılabilir. Atopik yapılı çocuklar viral (herpes enfeksiyonu/ekzema herpetikum, molluskum kontagiosum, viral siğiller), bakteriyel enfeksiyonlara yatkındır. Enfeksiyon şüphesi varsa antibiyotik kullanılır. Ekzema şiddetli tedaviye dirençli ise ultraviyole kabin tedavileri (UVB, UVA1) oldukça yararlıdır. Bazen ağızdan veya enjekiyon şeklinde ekzemayı baskılayan ilaçlar (sistemik kortizon, sikloporin) kullanımı gerekebilir. Probiyotik kullanımı atopik çocuklarda intestinal permeabiliteyi azalttığı için bazı çalışmalarda perinatal kullanımının ekzema riskli bebekler için otaya çıkışı azalttığı ileri sürülmekte. Çin bitki karışımı çalışmalarda kaşıntıyı belirtileri önlediği , yararlı olduğu şeklinde sonuçlar alınmıştır. Ancak bu karışımların içeriği aktif maddeleri , standizasyonu yönünde ek çalışmaya gerek vardır. Esansiyel yağ asitleri (evening prime rose oil) yardımcı tedavi olarak kullanılmaktadır.

 

Seboreik Dermatit (ekzema)

Sık görülen bir deri hastalığıdır. Saçlı deri, burun çevresi alın, kaşlar, göz kapağı, kulak arkası, bazen kirpikler, göğüs ortası ve sırt en sık görüldüğü bölgelerdir. Bu bölgeler yağ bezlerinin yoğun olduğu alanlardır. Kırmızı sarımsı pullanan kaşıntılı döküntü şeklinde saptanır. Bazen tersine göbekte, kıvrım yerlerinde, meme altı koltuk altı kırmızı döküntü şeklinde gözlenir. Bebeklerde saçlı deride kontakt benzeri görünümdedir, genellikle kısa sürede geriler, bazen şiddetli olabilir, sadece bez bölgesinde oluştuğunda pişik ile karışabilir.

Tam olarak nedeni bilinmiyor. Bazı ailelerde daha sık görülmektedir. Yağ bezlerinde normalde bulunan maya cinsi bazı mantar etkenlerinin vücut direnci düştüğünde aktifleşmesi hastalığı şiddetlenirebilir. Stres, araya giren enfeksiyonlar, bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ve ilaçlar şiddetlenmeye neden olabilir. Bebeklerde bir süre sonra gerilerken yetişkinlerde aralıklı tekrarlayıcı seyir gösterebilir.

Tedavi: Tam olarak ortadan kaldırmaz, ancak lezyonları geriletir. Mantar tedavisinde kullanılan krem, kortizon içeren kremler, makrolid immunsupressanlar kullanılır. Ketokonazol, katran, salisilik asit, çinko selenyum içeren sampuanlar oldukça yararlıdır. Şiddetli olgularda ağızdan mantar ilaçları kullanılabilir.

 

Dishidrotik Ekzema (Pomfoliks)

Ellerde daha çok parmak çevresinde ayak tabanında sulu kabarcıklarda görülen kaşıntılı ekzema formudur. Tam nedeni bilinmemekle birlikte, ısı ve nem artışı, stres , vücutta başka enfekiyon odağının olması ortaya çıkışına neden olabilir. Nikel ve nikel içeren gıdalarla artabilir. Bazen hasta için rahatsız edici gergin sulu büyük kabarcıklar oluşur. Birkaç hafta sürebilir.Üzerine bakteriyel enfeksiyon eklenebilir.

Ayakta görülen mantar enfeksiyonundan ayırt etmek için direk mantar tetkiki yapılması gerekebilir.

Tedavi: Enfeksiyon varsa antibiyotik, ıslak pansuman , güçlü kortizon içeren kremler yararlıdır.

 

Staz Ekzeması (dermatiti)

Bacaklarda venöz (toplardamar) yetmezliğe bağlı olarak gelişir. Bacakta genellikle bilek çevresinde yama şeklinde ekzema plağı mevcuttur. Hastada ayrıca varisler, ödem, pigmentasyon değişikliği muayene sırasında saptanır. Uygulanan tedavi amaçlı kremler bandajlar ile hasta duyarlanıp allerjik temas ekzeması eklenip yakınma artabilir diğer bacağa yayılabilir.Kaşıntı sonrası ülser gelişebilir.

 

Tedavi: Bacak venöz dolaşımı rahatlatmak için yüksekte tutulur, uygun kompresyon bandajları kullanılmalıdır. Topikal kortizon içeren kremler kuallanılır. Venöz yetmezlik için tedavi planlanmalıdır.

 

Asetotik ekzema

Daha çok yaşlı kişilerde kış aylarında sık temizleyici kullanımı sonrası koruyucu yağ tabakasının hasarlanması ile oluşan kuru deri görünümünde ince kırmızı çizgiler şeklinde saptanır, bacaklarda özellikle şiddetli kaşıntılı ekzema tablosu eklenir.

Banyo sırasında uygun, deriyi kurutmayan temizleyiciler, sonrasında yoğun nemlendirme, kısa süreli yağ bazlı kortizon içeren ilaçlar tedavide yeterlidir. Tekrarlamasını önlemek için uygun deri bakımı önerilir.

 

Lokalize Nörodermatit (Liken Simpleks Kronikus)

Başka hastalık olmaksızın strese bağlı olarak derinin kaşınma ve ovulması sonucu gelişen bir deri hastalığıdır. En sık kadınlarda ensede, erkeklerde bacaklarda, her iki cinste genital bölgede görülür.Tedavi ile geriler ancak aynı bölgede tekrarlamaya eğilimlidir.

Kaşıntı döngüsünü engellemek ve kaşıntıyı önlemek gereklidir. Antihistaminikler, topikal güçlü kortizonlu ilaçlar kullanılır.

 

Çocukluk Çağı Ayak Dermatiti

Sıkı ayakkabı, çorap kullanımında terlemenin engellenmesine bağlı olarak gelişen basış noktalarında görülen kuru, parlak, hasas yer yer çatlamalar izlenen hastalık tablosudur. Alerjik ekzema ve mantar enfeksiyonundan ayırt edilmelidir. İyi havalanan ayakkabılar, çoraplar nemlendirici önerilir.

 

Bez dermatiti

Su geçirmeyen bezler idrar, kaka içeriğindeki maddelerin deriye teması sonucunda gelişen irritan kontak dermatit tablosudur. Bakteri ve mantarlar eklenip şiddetlendirebilir. Bebeklikte bez bölgesi seboreik dermatit ve kandida enfeksiyonu da ayırt edilmelidir.

Tedavi: Bölgeyi kuru ve temiz tutmak önemli, temizleyiciler bebek cildine uygun olmalı, tahriş etmemeli, sık kullanılmamalı, deriyi koruyucu çinko içeren kremler kulanılmalıdır.

 

Uzm.Dr. Yasemin BALSEVER KURAL

Dermatoloji Uzmanı

 

10/03/2014

 

Bu yazının ve görsellerinin tüm yayın hakları KolayDoktor.com'a aittir. Hiçbir şekilde kopyalanamaz. İzinsiz olarak başka yerde yayınlanamaz. Kopyalanması halinde yasal işlem uygulanacaktır.

 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Pinterest Google+ Paylaş Twitter Facebook Yazdır


>>
1
<<




Reklamlar